1881 – 1942

Stefan Zweig

Schrijver, humanist, Europeaan. Een leven gewijd aan literatuur en de droom van een verenigd continent.

Stefan Zweig werd geboren op 28 november 1881 in Wenen, als zoon van een welgestelde Joodse textielfabrikant. Hij groeide op in het culturele hart van het Habsburgse Rijk en werd een van de meest vertaalde en gelezen auteurs van zijn tijd.

Zijn werk omvat novellen, biografieën, essays, toneelstukken en een autobiografie. Twee decennia lang was hij de meest gelezen Duitstalige auteur ter wereld. Zijn thema's — de psychologie van de menselijke geest, de kracht van empathie, de fragiliteit van beschaving — spreken vandaag net zo sterk als in zijn eigen tijd.

Stefan Zweig, portret door F.X. Setzer, 1927
Stefan Zweig, 1927. Foto: F.X. Setzer
“Ik behoorde tot een generatie die het gevoel had dat de wereld gaandeweg beter, menselijker en rechtvaardiger zou worden.” Stefan Zweig — De wereld van gisteren

Tijdlijn

Een leven in overgangen

1881
Geboren op 28 november in Wenen, Oostenrijk-Hongarije. Groeit op in een welgesteld, geassimileerd Joods gezin in de Rathausstrasse.
1901
Eerste publicatie: de dichtbundel Silberne Saiten. Studeert filosofie en literatuur aan de Universiteit van Wenen.
1904
Promoveert met een proefschrift over de filosoof Hippolyte Taine. Begint aan uitgebreide reizen door Europa en daarbuiten.
1910
Ontmoet de Belgische dichter Emile Verhaeren, die een grote invloed op hem heeft. Vertaalt diens werk naar het Duits.
1914–1918
De Eerste Wereldoorlog. Zweig werkt bij het Kriegsarchiv en wordt pacifist. Zijn vriendschap met Romain Rolland verdiept zich.
1920
Vestigt zich in Salzburg, op de Kapuzinerberg. Begin van zijn productieve periode als novellist en biograaf. Stefan en Friderike Zweig bij hun huis op de Kapuzinerberg, 1922 Stefan en Friderike bij hun huis, Kapuzinerberg, 1922
1922
Brief van een onbekende verschijnt en wordt een wereldwijd succes. Zweig wordt de meest vertaalde auteur ter wereld.
1929
Bezoekt Nederland. Geeft een lezing in Utrecht, ontmoet Nederlandse intellectuelen via uitgever Allert de Lange.
1934
Erasmus van Rotterdam verschijnt — een portret van de humanist als spiegel voor zijn eigen tijd. Zweig vlucht naar Londen.
1936
Castellio tegen Calvijn — een waarschuwing tegen dictatuur en intolerantie, geschreven in ballingschap. Stefan Zweig en Joseph Roth in Oostende, 1936 Zweig en Joseph Roth op het terras in Oostende, zomer 1936
1940
Emigreert naar Brazilië. Schrijft Brazilië, land van de toekomst en begint aan zijn memoires.
1942
Voltooit Schaaknovelle en De wereld van gisteren. Overlijdt op 22 februari in Petrópolis, Brazilië, samen met zijn vrouw Lotte. Zijn afscheidsbrief getuigt van wanhoop over de verwoesting van zijn geestelijk vaderland Europa.

Zweigs thema's

Humanisme, Europa, Fanatisme

De Europeaan

Zweig was een van de eerste schrijvers die zichzelf nadrukkelijk als Europeaan definieerde. Zijn reizen door het hele continent, zijn vriendschappen met kunstenaars uit alle landen, en zijn geloof in culturele uitwisseling maakten hem tot een vroege pleitbezorger van Europese eenheid.

De waarschuwer

Met werken als Castellio tegen Calvijn waarschuwde Zweig tegen de mechanismen van fanatisme en intolerantie. Hij beschreef hoe democratieën kunnen worden ondermijnd door demagogie en hoe de meerderheid kan zwijgen terwijl extremisten de macht grijpen.

Bijzondere band

Zweig en Nederland

Stefan Zweig had een bijzondere band met Nederland. In 1929 bezocht hij Utrecht voor een lezing. Via de uitgever Allert de Lange, die veel Duitstalige ballingen publiceerde, en bemiddelaar Siegfried van Praag bleef Zweig verbonden met het Nederlandse literaire leven.

Zijn biografie van Erasmus van Rotterdam — de Nederlandse humanist bij uitstek — vormt een directe brug tussen Zweigs gedachtegoed en de Nederlandse intellectuele traditie.