De woorden van Stefan Zweig

“De organische grondfout van het humanisme was dat het het volk van bovenaf wilde opvoeden, in plaats van het te begrijpen en ervan te leren.”

“Der organische Grundfehler des Humanismus war, daß er das Volk von oben herab erziehen wollte, statt es zu verstehen und von ihm zu lernen.”

Triumph und Tragik des Erasmus von Rotterdam (1934)

“Het behoort tot de tragiek van alle despoten dat zij de onafhankelijke mens zelfs dan nog vrezen wanneer zij hem overwonnen hebben, zelfs dan nog vervolgen wanneer zij hem vernietigd hebben.”

“Es gehört zur Tragik aller Despoten, daß sie den unabhängigen Menschen selbst dann noch fürchten, wenn sie ihn besiegt haben, selbst dann noch verfolgen, wenn sie ihn vernichtet haben.”

Castellio gegen Calvin (1936)

“Nooit vermindert kennis het ware enthousiasme, zij verhoogt en versterkt het slechts.”

“Niemals vermindert Erkenntnis die wahre Begeisterung, sie erhöht und festigt sie nur.”

Das Geheimnis des künstlerischen Schaffens (1938)

“Het nageslacht zal niet kunnen bevatten dat wij opnieuw in zulke dichte duisternissen moesten leven, nadat het al eens licht was geworden.”

“Die Nachwelt wird es nicht fassen können, daß wir abermals in solchen dichten Finsternissen leben mußten, nachdem es schon einmal Licht geworden war.”

Motto van Castellio gegen Calvin (1936), oorspronkelijk van Sebastian Castellio

“Alle vale paarden van de Apocalyps zijn door mijn leven gestormd: revolutie en hongersnood, geldontwaarding en terreur, epidemieën en emigratie.”

“Alle die fahlen Rosse der Apokalypse sind durch mein Leben gestürmt, Revolution und Hungersnot, Geldentwertung und Terror, Epidemien und Emigration.”

Die Welt von Gestern (1942)

“Maar bovenal de aartspest, het nationalisme, dat de bloei van onze Europese cultuur vergiftigd heeft.”

“Vor allem aber die Erz-Pest, der Nationalismus, der die Blüte unserer europäischen Kultur vergiftet hat.”

Die Welt von Gestern (1942)

“Op de dag dat ik mijn paspoort verloor, ontdekte ik op achtenvijftigjarige leeftijd dat men met zijn vaderland meer verliest dan een stukje begrensde aarde.”

“Am Tage, da ich meinen Paß verlor, entdeckte ich mit achtundfünfzig Jahren, daß man mit seiner Heimat mehr verliert als einen Fleck umgrenzter Erde.”

Die Welt von Gestern (1942)

“Vroeger had de mens slechts een lichaam en een ziel. Vandaag heeft hij ook nog een paspoort nodig, anders wordt hij niet als mens behandeld.”

“Früher hatte der Mensch nur einen Körper und eine Seele. Heute braucht er noch einen Paß dazu, sonst wird er nicht wie ein Mensch behandelt.”

Die Welt von Gestern (1942)

“Niets heeft het Duitse volk zo verbitterd, zo haatdragend, zo Hitler-rijp gemaakt als de inflatie.”

“Nichts hat das deutsche Volk so erbittert, so haßwütig, so hitlerreif gemacht wie die Inflation.”

Die Welt von Gestern (1942)

“Geen kunstenaar is gedurende alle vierentwintig uren van zijn dagelijks bestaan ononderbroken kunstenaar; al het wezenlijke, al het blijvende dat hem lukt, geschiedt altijd slechts in de weinige en zeldzame ogenblikken van inspiratie.”

“Kein Künstler ist während der ganzen vierundzwanzig Stunden seines täglichen Tages ununterbrochen Künstler.”

Sternstunden der Menschheit (1927)

“Altijd zijn miljoenen mensen binnen een volk nodig opdat een genie ontstaat, altijd moeten miljoenen nutteloze werelduren vervlieten, eer een waarlijk historisch moment, een steruur der mensheid, in verschijning treedt.”

“Immer sind Millionen Menschen innerhalb eines Volkes nötig, damit ein Genius entsteht.”

Sternstunden der Menschheit (1927)

“De sterkste geestelijke indruk van elke reis in de laatste jaren, ondanks alle individuele geluksmomenten: een lichte huiver voor de monotonisering van de wereld.”

“Stärkster geistiger Eindruck von jeder Reise in den letzten Jahren: ein leises Grauen vor der Monotonisierung der Welt.”

Die Monotonisierung der Welt (1925)

“Hier in het eeuwig omgevormde, steeds opnieuw te vormen element wacht de bereidwillige een oneindige verscheidenheid: hier is onze werkplaats, onze meest eigene, nooit te monotoniseren wereld.”

“Hier im ewig umgestalteten, immer neu zu gestaltenden Element erwartet den Willigen unendliche Vielfalt.”

Die Monotonisierung der Welt (1925)

“Deze steeds opnieuw noodzakelijke afbakening tussen vrijheid en autoriteit blijft geen volk, geen tijd en geen denkend mens bespaard: want vrijheid is niet mogelijk zonder autoriteit (anders wordt zij chaos) en autoriteit niet zonder vrijheid (anders wordt zij tirannie).”

“Diese immer wieder notwendige Abgrenzung zwischen Freiheit und Autorität bleibt keinem Volke, keiner Zeit und keinem denkenden Menschen erspart.”

Castellio gegen Calvin (1936)

“De vrije, onafhankelijke geest, die zich aan geen dogma bindt en voor geen partij wil kiezen, heeft nergens een thuishaven op aarde.”

“Der freie, der unabhängige Geist, der sich keinem Dogma bindet und für keine Partei entscheiden will, hat nirgends eine Heimstatt auf Erden.”

Triumph und Tragik des Erasmus von Rotterdam (1934)

“Maar wat mij aan Montaigne vandaag raakt en bezighoudt is slechts dit: hoe hij in een tijd vergelijkbaar met de onze zich innerlijk heeft vrijgemaakt.”

“Mich aber berührt und beschäftigt an Montaigne heute nur dies: wie er in einer Zeit ähnlich der unsrigen sich innerlich freigemacht hat.”

Montaigne (1941–1942)

“Wie eenmaal zichzelf gevonden heeft, kan niets op deze wereld meer verliezen. En wie eenmaal de mens in zichzelf begrepen heeft, begrijpt alle mensen.”

“Wer einmal sich selbst gefunden, der kann nichts auf dieser Welt mehr verlieren. Und wer einmal den Menschen in sich begriffen, der begreift alle Menschen.”

Phantastische Nacht (1922)

“Wanneer zij zich op oorlog voorbereiden, spreken de heersenden het meest over vrede, totdat zij de mobilisatie voltooid hebben.”

“Wenn sie zum Kriege rüsten, sprechen die Herrschenden am meisten vom Frieden, bis sie die Mobilisierung vollendet haben.”

Castellio gegen Calvin (1936)

“Maar elke schaduw is uiteindelijk toch ook kind van het licht, en alleen wie helder en donker, oorlog en vrede, opgang en neergang ervaren heeft, alleen die heeft waarlijk geleefd.”

“Aber jeder Schatten ist im letzten doch auch Kind des Lichts.”

Die Welt von Gestern (1942)

“De waarheid zoeken en haar zeggen zoals men haar denkt, kan nooit misdadig zijn.”

“Die Wahrheit zu suchen und sie zu sagen, wie man sie denkt, kann niemals verbrecherisch sein.”

Castellio gegen Calvin (1936)

“Wij moesten Freud gelijk geven, wanneer hij in onze cultuur, onze beschaving slechts een dunne laag zag, die elk moment door de destructieve krachten van de onderwereld doorbroken kan worden.”

“Wir mussten Freud recht geben, wenn er in unserer Kultur, unserer Zivilisation nur eine dünne Schicht sah.”

Die Welt von Gestern (1942)

“Niemand is weg die men liefheeft. Liefde is eeuwige tegenwoordigheid.”

“Niemand ist fort, den man liebt. Liebe ist ewige Gegenwart.”

Legende eines Lebens (1919)

“Hij liet de wereld haar chaotisch waanzinnige wegen volgen en bekommerde zich slechts om een ding: verstandig in zichzelf te zijn, menselijk te blijven in een onmenselijke tijd, vrij te blijven in de wervelstorm van het pandemonium.”

“Er verließ die Welt, ihren chaotisch verrückten Wegen zu folgen, und bekümmerte sich nur um eines.”

Montaigne (1941–1942)

“Ik groet al mijn vrienden! Mogen zij de dageraad nog zien na de lange nacht! Ik, die te ongeduldig ben, ga hen vooruit.”

“Ich grüße alle meine Freunde! Mögen sie die Morgenröte noch sehen nach der langen Nacht! Ich, allzu Ungeduldiger, gehe ihnen voraus.”

Afscheidsbrief, Petrópolis, 22 februari 1942